60 10 764 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/Faslnameh_winter_2015.pdf" target="_blank">Faslnameh_winter_2015.pdf</a> Title A name given to the resource 2015 - Winter Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Winter Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Winter Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource Faslnameh_winter_2015.pdf (p.5) Source A related resource from which the described resource is derived Faslnameh_winter_2015.pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource StillImage Image Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/Faslnameh_Summer_2015.pdf" target="_blank">Faslnameh_Summer_2015.pdf</a> Title A name given to the resource 2015 - Summer Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Summer Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Summer Description An account of the resource <image>شرح غزل: " ز در در آی و شبستان ما منور کن "ز در در آی و شبستان ما منور کنهوای مجلس روحانیان معطر کنبه چشم و آبروی جانان سپرده ام دل و جانبیا بیا و تماشای طاق و منظر کنستاره ی شب هجران نمی فشاند نوربه بام قصر بر آی و چراغ مه برکنبگو به خازن جنت که خاک این مجلسبه تحفه بر سوی فردوس و عود مجمر کنفضول نفس حکایت بسی کند ساقیتو کار خود مده از دست و می به ساغر کنوگر فقیه نصیحت کند که عشق مبازپیاله ای بدهش گو دماغ را تر کنچو شاهدان چمن زیر دست حسن تواندکرشمه بر سمن و جلوه بر صنوبر کنحجاب دیده ی ادراک شد شعاع جمالبیا و خرگه خورشید را منور کنازین مزوجه و خرقه نیک در تنگمبه یک کرشمه ی صوفی کشم قلندر کنپس از ملازمت عیش و عشق مهرویانز کارها که کنی شعر حافظ از بر کن------این غزل استادانه ی عاشقانه چنین می نماید که محصول دوران محمدمظفر بوده باشد ، چون کنایه به فقیه و صوفی و کاربرد های مخالفمفهوم در بیت های اول و چهار و پنج و شش در دیوان مناسب آندوران به نظر می رسد ؛ که اگر چنین باشد میتوان به مناسبات حافظو شاهزاده ی اینجو جهان ملک خاتون نظری جدی تر انداخت . شکینیست که جهان ملک شاعر بوده است ، نه تنها به این دلیل که دیواناو در دست است و به چاپ رسیده ، و نه به علت وجود غزلی با وزنو قافیه ی " غم مخور " که آشکارا تقلیدی از حافظ است ، بل که بیشاز همه وجود غزلی ست که می توان دست کم چنان که از مقطع -غزل مورد شرح ما نیز پیداست نوعی مغازله ی - شاعرانه را میانآن دو متصور شدما زیاران چشم یاری داشتیمخود غلط بود آن چه می پنداشتیمتا نهال دوستی کی بر دهدحالیا رفتیم و تخمی کاشتیمگلبن حسنت نه خود شد دلفریبما دم همت برو بگماشتیمحافظما تو را دلدار خود پنداشتیموز تو چشم مردمی ها داشتیمتا نهادی دل به مهر دیگرانما امید از لطف تو برداشتیمچون جفا و جورت از حد درگذشتکار خود را با خدا بگذاشتیمدیوان جهان ملک خاتون / ص ٣٩٢ / زوار ١٣۷۴این نیز گفتنی ست که اگر این نظر درست باشد شاه شیخ ابو اسحاقعموی این شاهزاده دراین تاریخ به دست محمد مظفر کشته شده بود واز شوهر او امین الدین جهرمی وزیر شاه نیز که فراری بود خبرینشد که بعضی گفته اند قبل از سقوط خاندان اینجو آن دو از هم جداشده بودند . گو این که دو بیت طنزآمیز رکیکی از عبید زاکانی دردست است که آورده اند او در مجلس عروسی ی این دو بی ملاحظهخوانده بود و از داماد صله گرفته بود که در تاریخ عصر حافظ دکترقاسم غنی ) ص ۱۴۶ ( آمده استبیت اولشبستان در لغت به معنی " خوابگاه " است ، اما در شعر حافظ به -مناسبت کلمه " روحانیان " به مفهوم "محل حضور خلوت انس " بهکار رفته استحضور خلوت انس است و دوستان جمعندوان یکاد بخوانید و در فراز کنیدو از همین منظر است که شبستان محل ذکر نیز بوده استروحانیان این کلمه در صورت جمع به معنی ی مصطلح نیست -و به همان معناست که در گلستان به " اخوان صفا " تعبیر شده : "بزرگی را پرسیدم از سیرت اخوان صفا ، گفت : کمینه آن که مرادیاران بر مصالح خویش مقدم دارد " گلستان / یوسفی / ص ١۰۶پس به زبان ساده " روحانیان " به دوستان اهل معرفت گفته میشود . سعدی می گوید :ای باد اگر به گلشن روحانیان روییار عزیز را برسانی دعای یاراما شاهدی که خرمشاهی از خود حافظ برای این بیت آورده درستنیست و تعریضی ست بر جمع کلمه ی " روحانی " به معنی زاهد :با آن که از خود غایبم وز می چو حافظ تایبمدر مجلس روحانیان گهگاه جامی می زنمیعنی با وجود توبه گاهی همراه اهل زهد پیمانه ای می زنمبیت دوممنظر در لغت به محل نگریستن گفته می شود ، در شعر تغزلی اما -کنایه است از چهره ، سیما ، طلعت . باید به معماری ی عجیب اینبیت دقیق شد تا به هنر حافظ دست یافت . شاعربه چشم و ابروییار) = منظر ( است که دل می سپرد ، اما همین دو عضو یار درمصراع دوم چهره عوض می کنند و به صورت " طاق " ) = ابرو (و " منظر " ) = سیما / چشم ( در می آیند پیش ازین کاین سقف سبزو طاق مینا برکشندمنظر چشم من و ابروی جانان طاق بودکلمه ی " طاق " به این مناسبت به " ابرو " اطلاق شده که که مثلسقف و طاق در بیت بالا قوس دارد . کمان ابرو ، قوس ابرو و خمابرو از همین منظر وارد شعر شاعران شده است سعدی می گوید :به همه کس بنمودم خم ابرو که تو داریمه نو هر که ببیند ، به همه کس بنمایدکلمه " طغرا " عبارت از یک خط منحنی بوده که شاهان کاغذی راتایید و توشیح می کردند . حضور این کلمه نیز در شعر تغزلی بهمناسبت شکل آن بوده نظامی در خسرو و شیرین گفته است :به طاق آن دو ابروی خمیدهمثالی زان دو طغرا بر کشیدهاگرچه زیباترین تخیل در تناسب این دو همچنان از حافظ استزهی خیال که منشور عشقبازی مناز آن کمانچه ی ابرو رسد به طغرایییعنی خیال باطل است که او فرمان عشق مرا با ابرویش طغرا کند =تایید کندبیت سوم -برآمدن یکی افعال قدیم است به معنی " روشن کردن " ) چراغ ( -به نظر می رسد حافظ این فعل را در شعر ظهیر فاریابی یافته بودهکه از دیوانش به دلیل شباهت بسیار در نوع زبان به کار رفته بسیاراستفاده کرده بود ، و قزوینی است که گفته بود بهترین قصیده ی حافظیادآور سخن ظهیر است . به طور اخص می توان این بیت شاعرفاریاب را مثال آوردذکر باغ ارم و آتش نمرود مکنآتشی " برکن " و انگار که باغ ارم استبیت چهارم -خازن جنت : نگهبان بهشت . نام فرشته ای که موکل و دربان بهشتاست . از او در متون دینی و ادبیات به نام " رضوان " یاد شده که درقران این نام نیامده در حالی که نام دربان دوزخ " مالک " در قرانیک بار آمده ) زخرف ، ) . ۷۷ در طول زمان به تدریج رضوان بهمعنی مطلق بهشت نیز به کار رفته اما در شعر قدیم شاهد های زیادیبه معنی نگهبان و دربان بهشت دیده می شود :ز خون همه بزمگه چون بهشتتو گفتی که رضوان برو لاله کشتفردوسیرضوان مگر سراچه ی فردوس بر گشادکاین حوریان به ساحت دنیا خزیده اند ؟سعدیمجمر آتشدانی که در آن عود و عنبر می سوزانند . به معنی مطلق -منقل هم به کار می رودبه یک دست مجمر به یک دست جامبرافروخته عنبر و عود خامبیت پنجمفضول و فضولی به همین معنی ست که امروز به کار می رود . -خواجه جای دیگر هم فضولی به کار برده است :در کارخانه ای که ره عقل و فضل نیستوهم ضعیف رای فضولی چرا کندبیت ششمدماغ ) به کسر دال ( در لغت به معنی مغز سر است ، و از همین -معنی است ترکیبات سر دماغ ، تر دماغ ، گنده دماغ ، بی دل و دماغو امثالهم . در زبان عامه این کلمات به فتح دال به کار می رود ولیبه همین معنی ست با این توضیحات روشن است که " دماغ تر کردن" فعل همین کلمه است به معنی سر حال آمدنز خلوتگاه ربانی وثاقی در سرای دلکه تا قصر دماغ ایمن بود زآواز بیگانهسعدیمخالف تر دماغ ، " خشک دماغ " است به معنی بی شعور ، واصطلاحا به آدم " یبس " گفته می شود ، صفتی که حافظ در غزلدیگری به " عبوس زهد " تعبیر کرده استما دماغ خشک را از باده گلشن کرده ایمبارها این شمع را از آب روشن کرده ایمصائببیت هشتممزوجه ، صوفی ، قلندر : این بیت حافظ شاهد خوبی ست بر این کهبتوانیم تفاوت " صوفی " و " قلندر " را دریابیم . کلمه " مزوجه "چنان که علامه قزوینی در حواشی ی حافظ خود شرح داده با شاهدیاز اسرارالتوحید به معنی ی کلاهی دانسته که میان آن پنبه آکندهباشند . سودی بسنوی شارح ترک دیوان حافظ نوشته " مزوجه را درروم " مجوزه " گویند و آن معروف است ، ولی این جا ) این بیتحافظ ( مراد از آن تاج صوفیان است به قرینه ی معادله با خرقه " .شفیعی کدکنی در تعلیقات خود بر اسرارالتوحید به حکایتی در جوامعالحکایات اشاره کرده و اضافه کرده است " گویا هم صورت مزدوجهدرست است ) ضبط اسرارالتوحید ( و هم مزوجه ) عوفی و حافظ ( .هر دو از ریشه ی زوج است و گویا چیزی بوده است مانند دو کلاهکه در اندرون یکدیگر جای گیرند و میان آن ها انباشته از پنبه باشدبخش دوم ، ص ۵۴۷قلندر: محمد معین در حواشی ی برهان قاطع نوشته : در وجه تسمیهقلندر بحث بسیار است . ایوانف در کتابی که در باره ی اهل الحقمنتشر کرده گوید در مدت چهل سال اخیر من کوشش بسیار کردم کهریشه ی کلمه ی قلندر را پیدا کنم و با متخصصان زبان های مختلفبحث نمودم ولی به نتیجه نرسیدم ... بعد معین تمام مطالبی را کهایوانف جمع کرده بود آورده و نهایتا حرف آخر او را نقل کرده است :"با همه ی توضیحات منشاء قلندر هنوز روشن نیست "برهان قاطع ) جلد ش ل ( ص - ١۵۴۰ و ۴١شفیعی کدکنی در کتاب ) قلندریه در تاریخ ( در فصل "چهره ی قلندردر آثار سنایی "که در مقاله ی پیشین قلندریات او را معادل طامات درشعر پس از او دانسته بود ، و حتی در آن اشاره به مختارنامه یعطار و فصلی با عنوان خمریات و قلندریات در آن کرده بود ، بااشاره به غزلی از قلندریات سنایی به مطلعدر کوی ما که مسکن خوبان سعتری ستاز باقیات مردان پیری قلندری ستنتیجه می گیرد " اکنون تردید ندارم که " سعتر " در کلمه "سعتری "همان شاطر است که از واژگان ویژه ی جوانمردان و فتیان است . وآن بخش کلمه شاطر که به جوانمردان و فتیان مرتبط است شواهدفراوان دارد . "اولا کلمه ی " سعتر " ) مفرد ( / بر وزن جعفر ( در فرهنگ هایگیاه شناسی و طبی مثل ذخیره ی خوارزمشاهی به معنی " آویشن "آمده است که گیاه دارویی ست . در برهان قاطع آمده برای این که اینواژه با " شعیر " اشتباه نشود به حرف صاد نوشته می شود ثانیا کلمهی " سعتری " است که به معنی شاطر آمده ) و نه سعتر ( با اضافهکردن یاء وحدت . از یافته های دکتر شفیعی کدکنی هم نیست و درفرهنگ نظام هم آمده است .در قاموس عربی آمده : السعتری الشاطر و الکریم الشجاع که درمعنی آن گفته است : والشاطر اعیا اهله خبیثا یا به عبارت منتهیالارب کسی که از خباثت خود مردم را عاجز کرده باشد .یاشطربصر الرجل صارکانه ینظر علیک ) اقرب الموارد ( یعنی آن کهبه سوی چیزی بنگرد که گویی دیگران را هم می نگرد ) مزاحم ،stalker ( . پس چنین کسی شاطر جوانمرد نمی تواند باشد .با توجه به زندگی سنایی که درجوانی در حمایت حاکمان وقدرتمندانمی گذشته و با در نظر گرفتن تقسیم بندی ی غزل های سنائی کهغزل مورد نظر شفیعی کدکنی در جمع هزلیات و خمریات وقلندریات بوده ، سیمای قلندر در آن غزل چنان که خود شفیعی اقرارکرده " بسیاری ازین ابیات و مصراع ها روشن نیست سنائی چه میخواسته از زبان این پیر قلندری بگوید" ) قلندریه در تاریخ ، ص۳۰۴ ( تقریبا مسلم می دارد قلندر آن غزل محصول دوران جوانیسنایی بوده است . نکته ی بسیار عجیب این است که شفیعی سال هابر سر یک شاهکار سنایی که جزو غزل های استثنایی ادبیات فارسیست و از زبان ابلیس گفته شده بود ، پافشاری می کرد که چون سناییجزو مدافعان ابلیس نبوده ) حلاج و عین القضات و شیخ احمد غزالی( آن غزل به این دلیل نمی تواند از سنایی باشد ، اما در همین جادرباره ی یک بیت از غزل مورد نظر خود می نویسد : " در بیتهفتم به احتمال قوی دفاعی ازابلیس وجود دارد که می توان گفتاندیشه ای قلندری بوده که وارد تصوف خراسان شده است " ) همانجا، ص ۳۰۶ . )و سرآخر در فرهنگ نظام در معنی کلمه ی سعتری آمده است " زنطبق زن به مرد سعتری تشبیه شده " که حاکی از همجنس خواهی درزنان است.در باره ی معنی کلمه ی " سعتری “ به خلاصه می توانگفت که در ادبیات کهن به زنان همجنس گرا گفته می شود . برای اینکه سخن درازتر نشود به به دوبیت از مثنوی و دیوان کبیر مولانامتوسل می شوم که از زیر بار مفهوم ناخوشایند آن نیز خلاص شوم :گر خدا در زن نهد خوی نریطالب زن گردد او از سعتریمثنوی. دفتر ششموصلت فانی ننماید بقازن نشود حامله از سعتریدیوان کبیر / جلد / هفتم ، ص ۷٢که نشان می دهد آن بزرگ مرد در آن سال های دور چنین عارضهای را نشانه ی خلقت می دانسته و بیماری ، و نه انحراف . اما بهنظر می رسد که کلمه ی " قلندر " مثل هم جنس خود " خرابات " کههردو ریشه های ناشناخته دارند توسط بعضی ازعرفا از مفهوم منفیجدا شده و جای خود را به کلمات " زاهد " و " فقیه " و " صوفی "داده باشند چنان که در دیوان حافظ و پیش از او در سنایی و عطارچنین بوده است ، آن چه مسلم است این که " قلندریه " را به " ملامتیه" منسوب کرده اند که اصولا زهد را در پنهان کاری و در حقیقتنمایش ضدزاهدانه عمل می کردند ، و این معنی در مجموع ابیاتی کهدر دیوان حافظ از قلندر و قلندری به کار رفته می توان دید که دربعضی به صورت تعریضی به صوفی بوده استقلندران حقیقت به نیم جو نخرندقبای اطلس آن کس که از هنر عاری ستوبر در میکده رندان قلندر باشندکه ستانند و دهند افسر شاهنشاهیخشت زیر سر و بر تارک هفت اختر پایدست قدرت نگر و منصب صاحب جاهیو چنان که در بیت مورد نظر دیده می شود حافظ می گوید از کلاهتاج مانند خرقه ی تنگ متظاهرانه ) صوفی ها ( نیک ) = سخت ،معنی قدیم ( در تنگ است ) ایهام در واژه ی تنگ : ۱ خرقه ی -تنگ ۲ به تنگ آمدن ( و تاکید می کند با کرشمه ای که صوفی را -قبض روح کند بیا و مرا به قالب یک " قلندر " در آر . معنی و تفاوتاین دو شکل موجود در دیوان حافظ کاملا پیداستبیت ٩شعاع تیغ آفتاب را می گویند . مفرد اشعه -معنی مصراع این است که نور جمال تو چشم عقلم را کور کرد ، تیغآفتاب جمال تو چشم مرا زد . دیگر جایی و کسی را نمی بینمدر مصراع دوم " خرگه " هم به معنی سراپرده است ) = شبستانمطلع ( و هم به معنی آسمان ) جمال یار ( . پس باید خورشید درآیدکه شب شبستان شاعر را ) که به خوابگاه و مجلس یار ایهام دارد (منور کند . و حافظ در یک طنز استادانه در آخر می گوید : همه اینکارها را که کردی شعر مرا هم از بر کن Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource Faslnameh_Summer_2015.pdf (p.6) Source A related resource from which the described resource is derived Faslnameh_Summer_2015.pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource Text Article Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/Faslnameh_Spring_ 2015.pdf" target="_blank">Faslnameh_Spring_ 2015.pdf</a> Title A name given to the resource 2015 - Spring Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Spring Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Spring Description An account of the resource شیراز, حافظیهشرح غزل: " سالها دفتر ما در گرو صهبا بود "سالها دفتر ما در گرو صهبا بودرونق میکده از درس و دعای ما بودنیکی پیر مغان بین که چو ما بدمستانهرچه کردیم به چشم کرمش زیبا بوددفتر دانش ما جمله بشوئید به میکه فلک دیدم و در کین دل دانا بوداز بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دلکاین کسی گفت که درعلم نظر بینا بوددل چو پرگار به هر سو دورانی می کردوندران دایره سرگشته ی پابرجا بودمطرب از درد محبت عملی می پرداختکه محبان جهان را مژه خون پالا بودمی شکفتم ز طرب زانکه چو گل بر لب جویبر سرم سایه ی آن سرو سهی بالا بودپیر گلرنگ من اندر حق ازرق پوشانرخصت خبث نداد ارنه حکایتها بودقلب اندوده ی حافظ بر او خرج نشدکه معامل به همه عیب نهان بینا بوداین غزل حافظ از بهترین غزل های آن دسته از اشعار اوست که منآنها را "می نامه " های حافظ می خوانم. غزلی که تمام مختصاتاندیشه و ویژگی های زبان واصطلاحات آفریده ی حافظ در آن جمعشده است که درتوضیحات ابیات به آن ها اشاره خواهد شد .بیت ١ صهبا : این کلمه به شراب قرمزانگور اطلاق می شده است -که به آن " سی یکی " هم می گفته اند که تحریف " سه یکی " بوده؛یعنی آن را آنقدر می جوشانده اند و صاف می کردند که یک سوم آنباقی می مانده، درحالی که شرابی را که از انواع دیگرمیوه غیرازانگورگرفته شود"نبید"، و آن چه را از مویز و جو و دانه های دیگرفراهم آید " فقاع " می نامند که درمیان اهل سنت حرام نیست و حتیدرماه رمضانی که مصادف با تابستان باشد با آن روزه را میگشایند. سوزنی سمرقندی می گوید :رمضان آمد و هر روزه گشا را گه شامبه یکی دست نواله ست و دگر دست فقاعآتشی را که همه روزه کند روزه بلندشامگاهان به یکی لحظه کند پست فقاعخوشتر است از لب معشوق بر روزه گشایلب آن کوزه ی سنگین که درو هست فقاع--دفتر:اضافه برمعانی آشنای دفتر مثل کتاب و طوماراین کلمه توسعادلالت بر"صراحی" دارد که من جایی ندیده ام به آن اشاره شدهباشد خواجه در بیت زیرمی گوید :صراحی می کشم پنهان و مردم دفتر انگارندعجب گر آتش این زرق در دفتر نمی گیردزرق یعنی تزویر، پس"دفتر" در مصراع دوم به همان مفهوم آشنایهمگان است، مثل دفتر شعرکه آتش آن را می سوزاند. بدیهی ست کهدر کاربرد آن چه ایهام خوانده می شود وحافظ استاد مسلم وهنرمند بیهمتای آن است کلمه ی "دفتر" در مصراع اول باید اشاره به معنیدیگری داشته باشد که خواجه کاربرد آن را مجاز دانسته، وگرنه حتیدرشاعران متوسط هم این کار ناروا شمرده می شود. حالا ببینیم حافظازاین "دفتر" چه چیز را در نظرداشته است. او در جای دیگری گفتهاست :در آستین مرقع پیاله پنهان کنکه همچو چشم صراحی زمانه خونریز استآستین جامه ی صوفیان که حافظ اغلب با آن نیشی نثار آنها می کردهحکم جیب را داشته که آن ها چیز های لازم را در آن می گذاشته اند،کاری که امروزه به عهده ی جیب بغل است. بدیهی به نظرمی رسدکه دراویش درآن شیشه ی می هم مخفی می کرده اند، و وقتی اینبیت را با بیت قبلی که مردم آن را کتاب می انگاشته اند می سنجیم بیدرنگ یاد شیشه هایی می افتیم که هنوز آن را " کتابیو" می نامند .بیت ۲ پیر مغان: این یکی از رمز های اصلی حافظ در دیوان است -که درمناسبت های مختلف در مقام سه شخصیت ظاهر می شود :الف خداوند ، استاد ازل -گر"پیر مغان" مرشد من شد چه تفاوتدر هیچ سری نیست که سری ز" خدا " نیستفرض این است که همه نظر حافظ را ازتصویر بی چهره ی خداوندمی داننددر خرابات مغان نور خدا می بینماین عجب بین که چه نوری ز کجا می بینمجلوه بر من مفروش ای ملک الحاج که توخانه می بینی و من خانه خدا می بینمابیاتی که شعر مولانا را تداعی می کندای قوم به حج رفته کجایید کجاییدمعشوق همین جاست بیایید بیاییدمعشوق تو همسایه و دیوار به دیواردر بادیه سرگشته شما درچه هواییدگر صورت بی صورت معشوق ببینیدهم خواجه و هم خانه و هم کعبه شماییدپس لفظ" استاد" در شعر حافظ با یا بدون اضافه ی "ازل" بههمین معنی ستنیست بر لوح دلم جز الف قامت دوستچه کنم حرف دگر یاد نداد استادمدارابی در کتاب لطیفه ی غیبی چون مراد حافظ را از "استاد" نمیدانسته به غلط آن را پیر طریقت معنی کرده در حالی که لفظ " الف"در نزد عرفا نشانه ی وحدت است و رمزی ست از ذات الهی، چونبه هیچ حرفی از الفبا وابسته نیست ولی حروف به او وابسته اند. بهعبارت دیگر حرف "الف" بر "الله" دلالت می کنددر پس آینه طوطی صفتم داشته اندآن چه " استاد ازل" گفت بگو می گویمب پیر مغان = راهنما ، خضربه می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گویدکه سالک بی خبر نبود ز راه و رسم منزلهاو نیزتشویش پیر مغان می دهند بازاین سالکان نگر که چه با پیر می کنندقومی به جد و جهد نهادند وصل دوستقومی دگر حواله به تقدیر می کنندج پیر مغان = پیر خرابات ، پیر می فروش -پیر مغان ز توبه ما گر ملول شدگو باده صاف کن که به عذر ایستاده ایموبنده ی پیر خراباتم که لطفش دایم استورنه لطف شیخ و واعظ گاه هست و گاه نیستیادی پیر می فروش که ذکرش به خیر بادگفتا شراب نوش و غم دل ببر ز یادبیت ٣ که فلک دیدم ) و ( در کین دل دانا بود : این واو ابداعی -خود را حافظ دو جای دیگر هم به کار برده است :قیاس کردم ) و (آن چشم جادوانه ی مستهزار ساحر چون سامری ش در گله بودوقیاس کردم ) و ( تدبیر عقل در ره عشقچو شبنمی ست که بر بحر می کشد رقمیاین واژه را خواجه همه جا با اول شخص مفرد و به منظورایجاد تعلیق برای تاکید در نتیجه ی سخن به کار برده است . یعنیمقایسه کردم )و بر من مسلم شد( با تدبیر عقل نمی توان برای معمایعشق به جایی رسید مقایسه کردم )و فهمیدم( آن چشم جادو هزارجادوگر چون سامری با خود دارد و در بیت غزل مورد بحث ما دفتردانش ما را با شراب شستشو دهید که )از اوضاع فلک نتیجه گرفتم(روزگار تنها با اهل فضل کینه می ورزد معادل است با همان معنیکه جای دیگر گفته است :فلک به مردم نادان دهد زمام مرادتو اهل فضلی و دانش همین گناهت بسبیت ۴ آن : کلمه ی " آن" به مناسبت "علم نظر" به اصطلاح -عارفان، مکتب عشق است ضمن معنی ضمیراشاره ی دور، ایهامدارد به معنی ی برساخته ی شخص حافظ که گفته است :شاهد آن نیست که مویی و میانی داردبنده ی طلعت آن باش که " آنی " داردکلمه ای که بهترین معنی ی آن نیزاز خود خواجه استلطیفه ای ست نهانی که عشق ازان خیزدکه نام آن نه لب لعل و خط زنگاری ستجمال شخص نه چشم است و زلف و عارض و خالهزار نکته درین کار و بار دلداری ستدرباره ی علم نظر می توان به رساله ی سوانح العشاق احمد غزالی وکتاب های عین القضات همدانی و روزبهان بقلی شیرازی مراجعهکرد. نقدا این توضیح ساده را از کتاب انسان الکامل عزیزالدین نسفینقل می کنم : "عشق آتشی ست که درعاشق می افتد و موضع اینآتش دل است، و این آتش از راه چشم به دل می آید و در دل وطن میسازد " . انسان الکامل / انستیتو ایران و فرانسه / به تصحیح موله ،١۶٢بیت ۵ پرگار : عارفان فارسی این کلمه را تعبیری از ایستادگی -درعین سرگردانی دانسته اند که لازمه عشق است . سنائی گفته است :گرت باید که مرکزی گردیزیر این چرخ دایره کردارپای بر جای باش و سرگردانچون سکون و تحرک پرگارو این بیت از الهی نامه ی عطاراستقدم بر جای و سرگردان چو پرگارگرانجانی مکن بگذر سبکباربیت ۶ شرح کل بیت - :مطرب از درد محبت عملی می پرداختکه محبان جهان را مژه خون پالا بودکلمه "درد" در تمامی ی ٢٩ نسخه ی اصیل قرن نهم همین شکلضبط شده و تنها یک نسخه ی دیگر به جای آن " ذوق " ثبت کردهکه به احتمال غریب به یقین همگی غلط خوانی ست و دراصل " دو"بوده که به علت شباهت رسم الخط وعدم آشنایی کاتبان بهاصطلاح موسیقی " دور" به غلط " درد" ضبط شده و بعدها هم کسیتوجه نکرده کلمات مطرب و نیز دور )مفرد ادوار(، عمل )= بداههنوازی، بدیهه سرایی( و پرداخت )= نواختن ساز، خواندن نغمه( همهجزو اصطلاحات موسیقی هستند که به آن "علم ادوار" می گفتند کهبه دوایر نود و یک گانه ی موسیقی اطلاق می شد. موسیقی دانبزرگ ایرانی صفی الدین ارموی کسی که در دستگاه آخرین خلیفه یعباسی نوازنده ی سازهای ابداعی خود "نزهت " و "مغنی" بوده،کتابی دارد به نام " الادوار " که درآن قطعه ای آواز به نام "نوروز"دیده می شود که آن را قدیم ترین نمونه ثبت موسیقی با علاماتفارسی دانسته اند. اگر چه محققان دانش موسیقی گفته اند ثبت به اینروش حتی از دوران ساسانیان هم به دست آمده . پس بسیار بعید بهنظر می رسد حافظ که خود استاد موسیقی بود یک قرن بعد ازصفیالدین که به دربار هلاکو راه یافته بود از واژه ی " دور" درمصراعی که براساس اصطلاحات موسیقی بنا شده صرف نظرکند، کما این که دور نیست " دور محبت " خود دوری یا مایه ایازموسیقی قدیم بوده باشد .بیت ۸ - پیر گلرنگ مثل اغلب استعاره هایی از این دست برای این" پیر گلرنگ " نیز افسانه هایی ساخته شده که البته اعتباری ندارد .حق به یقین با استاد دکتر عبدالحسین زرین کوب است که این را نیزاز نوع پیر پیمانه کش و شیخ جام و نتیجتا به مفهوم خود می گرفتهاست. این جا ما با " پیر گلرنگ " روبرو هستیم که مثل " صهبا "گلرنگ " و همچون می مست " سالخورده " است .غم کهن به می سالخورده دفع کنیدکه تخم خوشدلی این است پیر دهقان گفتحتی دور نیست که " پیر مغان " در دیوان به معنی ، یا دست کمایهامی به این معنا داشته باشد، که تثلیث ذر )جایی که طینت آدممخمر می کنند( و زر )که زر از بهای می اکنون دریغ مدار( وزردشت )به باغ تازه کن آیین دین زردشتی ( از مبانی ی دیوانخواجه است. از یاد نبریم که ازرق پوش که اشاره به صوفیان عصرخواجه دارد همه جا با کلماتی از نوع " خبث " به کار رفته است .بیت ٩ قلب اندوده : این ترکیب ایهام دارد بهالف دل زراندود -ب دل تقلبی ، دل متقلبخرج شدن : دقیقا به اصطلاح امروزی ی " به خرجش نرفت " میباشد . یعنی " دل ناخالص حافظ ) کنایه از دمدمی بودن آن ( بهخرج حریف نرفت چون که بر هرگونه عیبی چشم بصیرت داشت .بنابراین معنی پارادوکسیکال این بیت چنین است : دل حافظ نزدحریف ) معامل (ارزشی نیافت زیرا قلب به ظاهر زراندود او رااز سر بصارت تقلبی یافته بود Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource Faslnameh_Spring_ 2015.pdf (p.6) Source A related resource from which the described resource is derived Faslnameh_Spring_ 2015.pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource Text Advertisement Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/Fall 2015 elec.pdf" target="_blank">Fall 2015 elec.pdf</a> Title A name given to the resource 2015 - Fall Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Fall Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Fall Description An account of the resource شرح غزل: " دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند "حجاب چهره ی جان می شود غبار تنمخوشا دمی که ازين چهره پرده بر فکنمچنين قفس نه سزای چو من خوش الحانی ستروم به گلشن رضوان که مرغ آن چمنمبا ياد فرخ نصيرپور که شيرينی صحبتش را برد و تلخی رفتنش رادر شب ايران باقی گذاشت .-------دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادندوندران ظلمت شب آب حیاتم دادندبی خود از شعشعه ی پرتو ذاتم کردندباده از جام تجلی صفاتم دادندچه مبارک سحری بود و چه فرخنده دمیآن شب قدر که این تازه براتم دادندبعد ازین روی من و آینه ی وصف جمالکه در آن جا خبر از جلوه ی ذاتم دادندمن اگر کامروا گشتم و خوشدل چه عجبمستحق بودم و این ها به زکاتم دادندهاتف آن روز به من مژده ی این دولت دادکه بر آن جور و جفا صبر و ثباتم دادنداین همه شهد و شکر کز سخنم می ریزداجر صبری ست کز آن شاخ نباتم دادندهمت حافظ و انفاس سحر خیزان بودکه ز بند غم ایام نجاتم دادندتفاوت غزل حافظ با غزل های ديگر ادبيات فارسی ، حتی بزرگانیچون مولوی و سعدی در ساختمان و معماری غزل است که برایرسيدن به درک آن کل ابيات غزل و توالی ی آن الزامی ست . اينبدان معنی نيست که صاحب اين قلم مدعی ی رسيدن به چنين مهمیبوده باشد بلکه او را در درک چنين نکته ای تنها کمکی می داند درمقام يک راهنمای کسانی که به جد پی گير راهی نرفته اند . اگرشاملو و مطهری را نمايندگان دو طرز فکر انحرافی در دور کردنچنان کسانی از واقعيت سخن حافظ در نظر بگيريم به راحتی درخواهيم يافت که اولين قدم در چنان راهی پرهيز از يکسو نگريستناست . " شراب " در ديوان حافظ همه جا آن شراب سکر آور شيرازنيست که شاملو می نوشيده ، و نه آن مايعی که مطهری از حوضکوثر ش طلب می کرده ، بلکه چرخش معنی ی اين واژه را بايد درواقعه هايی جستجو کرد که در عمارت های بنا شده ی حافظ میگذرد . مگر يک رمان نويس بناست تمام زن های قهرمان در داستانهايش از يک جنس باشند ؟ مگر دو زن آفريده شده در دو بزرگترينرمان های تاريخ ادبيات ، ناتاشا در جنگ و صلح و آنا در آناکارنينااز يک جنس هستند ؟ پس چه دليلی دارد که پير خرابات حافظ را همهجا از همان نوعی بپنداريم که در شعر استثنايی ی زمستان اخوانتوصيف شده ؟ حافظ يک شاعر ساختار شکن بوده و کار چندانی با آنچه شعر " آمدنی " ش می خوانم نداشته است که يکمرتبه الهامی ازراه برسد و او بگويد : در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد . الهام مالرهی معيری ست ، مال لعبت والاست . مال فروغی بسطامی ست وشاعرانی که يک عمر شعر می گويند اما فقط با يک شعر معروفمی شوند که آن الهام نيز چه بسا خود آدرس را عوضی گرفته بود !نفس داشتن طبع شعر الزاما به شاعر شدن منتهی نمی شود ، مرارتدانش و جهانبينی لازم است . پس عادت کنيم با گدا صفت و چاپلوسخواندن شاعرانی که يک صدم ما امکانات نداشته اند، اما هزارانبرابر ما نبوغ و استعداد و هنر داشته اند ، درباره ی شان قضاوت بیمعنا نکنيم . اين حرف ها را به مناسبت غزلی نوشته ام که يکی ازشاهکار های تمام ادبيات تغزلی ی فارسی ست که واقعه اش در عالممثال می گذرد ، در ازل ، در آن "زمان بی زمانی " که قبول و ياعدم باور آن چيزی از زيبايی عالم هنرش نمی کاهد .بیت اول -دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادندوندران ظلمت شب آب حياتم دادنددوش : واژه ای فارسی بازآمده از اوستا و پهلوی که به معنی ی زمانطی شده ای از آخر ديروز تا اول امروز باشد ، تا زمانی که خورشيدبردمد . خاقانی می گويد :آويختی " آفتاب " را دوشاز سلسله های جعد پر خمفرهنگ فرنودسار تنها جايی ست که " دوش " را به معنی ی " رويا" و " دوش ديدن " را به معنی ی خواب ديدن نيز ثبت کرده که چونشاهدی ندارد به احتمال زياد اين معنی را از شعر حافظ گرفته استدوش ديدم که ملائک در ميخانه زدندکه اما تشخيص او از مفهوم درست بوده و دانسته بوده که اين چندغزل استثنايی به نحوی تعبير رويا هستند به معنی روشی که حافظ دربيان اين مفاهيم زمان بی زمانی به کار برده بوده ، به مجاز .اگر زمان وقوع را " وقت سحر " می گويد چون هنوز روز برنيامدهو ضمنا از پيغمبر نقل شده است که " رويای صادقه " هنگامسحرواقع می شودبیت دوم -بی خود از شعشعه ی پرتو ذاتم کردندباده از جام تجلی ی صفاتم دادندشعشعه : به معنی " تابش " است و تنها يکبار در ديوان حافظ به کاررفته . همين بيتکه در آن از تجلی سخن رفته استتجلی : تهانوی در " کشاف و اصطلاحات الفنون" می نويسد : تجلیعبارت است از ظهور " ذات " و " صفات " الوهيت که صفات الهیدر ذات او تجلی می کند ) بيت حافظ را دوباره نگاه کنيد ( . نمونه یآشنای تجلی آتشی بود که در وادی ی ايمن به صورت آتشی از شجراخضر ) درخت سبز ( ظاهر شدبلبل ز شاخ سر به گلبانگ پهلویمی خواند دوش درس مقامات معنویيعنی بيا که آتش موسی بند گلتا از درخت نکته ی توحيد بشنویچرا بلبل پهلوی می خواند ؟ چون به بلبل زندباف ) تابعان زردشت (گفته اند و از آنجا که کتاب زند را قاريان به آواز خوش می خواندهاند، بلبل را نيز زندخوان گفته اند. به همين دليل خواجه خواندن بلبلرا درس مقامات معنوی خوانده است و درخت پنهان در شکوفه را بهآتشی مانده کرده که بر موسی ظاهر شد و به اين ترتيب زرتشت وموسی را به هم پيوند می دهد که تجلی الهی را ، به يک معنی اما بهدوشکل ديده اند . و اين جام تجلی که حافظ از نوشيدن " باده " ی آنسر مست شده نه فقط استکان عرق شاملو نبوده ، از کوثر مطهرینيز نمی توانسته باشد چرا که صفت اعلای خدوند را زيبايی دانستهاند که سرچشمه ی عشق است . حديث نبوی ست که : ان الله جميليحب الجمال )خدا زيباست و دوستدار زيبايی ( يا به ترجمه ی منظومشاه نعمت ال ولی :او جميل است و دوستدار جمالدوستدار جمال خود به کمالاين دقيقا همان معناست که حافظ در غزل کيميايی ی از همين گروهغزل های ازلی و بی زمانی ی خود می گويددر ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زدعشق پيدا شد و آتش به همه عالم زدجلوه ای کرد رخت ديد ملک عشق نداشتعين آتش شد ازين غيرت و بر آدم زدو همين است که عارفان " بار امانت " ی را که انسان بر دوش گرفتهمان عشق دانسته اندبیت سوم -چه مبارک سحری بود و چه فرخنده دمیآن شب قدر که اين تازه براتم دادندشب قدر : انا انزلنا فی ليله القدر / ما فرستاديم قرآن را در شب قدر "سوره ی قدر ) تقدير ( ، آيه ی ۱ " . همه ی مفسران شب قدر را يکیاز شب های فرد دهه ی آخر ماه رمضان دانسته اند اما در شب دقيقآن اتفاق نظر نبوده ، از شب هفدهم که نظر حسن بصری بوده تا شببيست و نهم يکی از صحابه گفته شده ، اما نکته ی مهم در اين بيتحافظ يکی شمردن شب قدر با " شب برات " استشب برات : شب برات که در فارسی به " شب چک " ) بر وزنشک ( معروف است شبی ست که فردايش روز پانزدهم شعبان )ميلادحضرت مهدی امام دوازدهم شيعيان ( است . ابوريحان در " التفهيم "قديم ترين متن فارسی در نجوم و تقويم می نويسد " شب پانزدهم ازماه شعبان بزرگوار است و آن را شب برات خوانند و همی پندارم ايناز قبل آن است که هرکه اندرو عبادت کند و نيکی به جای آردبيزاری آيد از دوزخ " و اين سخن بيرونی تاييد کننده ی تشخيصعلامه محمد قزوينی ست که با استناد به ذيل قواميس عرب از " دزی" گفته بود اين نام بايد " شب برائت " بوده باشد که اعلام پاک شدن ورهايی از عيب هاست . و با در نظر گرفتن اين که فخر رازی نيزشب برات و قدر را در التفسير کبير يکی بر شمرده به مصراع دومبيت حافظ می رسيم که در شب قدری که قرآن بهتر از هزار ماهدانسته است ، او اعلام آزادی از بارگناهان و بخشودگی هفد می کند .از ياد نرودکه کلمات چک و برات در اصل به معنی ی " منشور " و " فرمان "است . چنان که فردوسی در شاهنامه ) پادشاهی خسرو پرويز ( میگويد :هر آن شارستانی کز آن مرز بوداگر چند بی کار و بی ارز بودبه قيصر سپارد همه يک به يکازين پس نوشته فرستيم و چکبیت چهارم -بعد ازين روی من و آينه ی وصف جمالکه دران جا خبر از جلوه ی ذاتم دادندجلوه : اين کلمه صورت ديگری ست از تجلی که واژه ای قرآنی ستکه هجويری در کشف المحجوب آن را " تاثير انوار الهی " دانستهاست . پس " جلوه ی ذات " همان تجلی ی خداوند است که حافظ درقبل " بی خود از شعشعه ی ی " آن شده بود ، چون موسی که باروئيتش بی هوش شده بود . خواجه می گويد حالا که " خبری " از آنتجلی به من رسيده است بعد از اين جز در وصف آن جمال مرا کارینيست . زحمت بيخودی بود چون حافظ خود به اين راحتی آن راتفسير کرده است :گر نور عشق حق به دل و جانت اوفتدباللّ کز آفتاب فلک خوبتر شویاز پای تاسرت همه نور خدا شوددر راه ذوالجلال چو بی پا و سر شویوجه خدا اگر شودت منظر نظرزين پس شکی نماند که " صاحب نظر " شویبیت پنجم -من اگر کامروا گشتم و خوشدل چه عجبمستحق بودم و اين ها به زکاتم دادندخوشدل : خوشدل به معنی ی خوشباش است ضمن اين که در معنیخوشدلی که از کلمات مورد علاقه ی حافظ است وجهی از مفهومرضايت و قناعت نيز ديده می شود که از آن کلمه ی " خرسند " بهدست می آيد :درين بازار اگر سودی ست با درويش خرسند استخدايا منعمم گردان به درويشی و خرسندیزکات : اصطلاح فقهی ست به معنی ی چيزی که به حکم شرع بهمستحق بدهند . اما چيزی که در شواهد شعری فارسی به چشم میخورد وجه شرعی ی آن ناديده انگاشته شده !آشکارا همی از اندک و بی مايه زکاترشوت حاکم جز در شب و پنهان ندهیناصر خسروزکات لعل لبت را بسی طلبکارندميان اين همه خواهندگان به من چه رسدسعدینصاب حسن در حد کمال استزکاتم ده که مسکين و فقيرمحافظبیت ششم -هاتف آن روز به من مژده ی اين دولت دادکه بران جور و جفا صبر و ثباتم دادندهاتف : به معنی ی آواز دهنده . فرشته ای که از عالم غيب آواز دهدبیت هفتم -اين همه شهد و شکر کز سخنم می ريزداجر صبری ست کزان شاخه نباتم دادندشاخ نبات : شاخ نبات به نوشته ی دکتر امير حسن يزدگردی از باباستعاره ی ی مطلقه تعبيری ست از معشوق ۱ معشوقی جوان و با -طراوت ۲ شيرين بودن . به عبارت ديگر در وجه اول معشوق -برابر است با شاخ نبات ) = گياه ( و در قياس دوم قرينه است با شاخنبات ) = شيرينی ( . ضمن اين که کلمه ی " صبر " که سوای مفهومشکيبايی نوعی داروی بسيار تلخ بوده با شاخ نبات ايهام متضاد ادرد .سعدی می گويد :دردا که طبيب " صبر " می فرمايدوين نفس حريص را " شکر " می بايد Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource Fall 2015 elec.pdf (p.7) Source A related resource from which the described resource is derived Fall 2015 elec.pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource Text Article Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/winter2016NewsLetter.pdf" target="_blank">winter2016NewsLetter.pdf</a> Title A name given to the resource 2016 - Winter Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 - Winter Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 - Winter Description An account of the resource شرح غزل: اگر رفیق شفیقی درست پیمان باشاگر رفیق شفیقی درست پیمان باشحریف حجره و گرمابه و گلستان باششکنج زلف پریشان به دست باد مدهمگو که خاطر عشاق ، گو پریشان باشگرت هواست که با خضرهمنشین باشینهان ز چشم سکندر چو آب حیوان باشزبور عشق نوازی نه کار هر مرغی ستبیا و نوگل این بلبل غزلخوان باشطریق خدمت و آیین بندگی کردنخدای را که رها کن به ما و سلطان باشدگر به صید حرم تیغ برمکش زنهاروزآنچه با دل ما کرده ای پشیمان باشتو شمع انجمنی ، یکزبان و یکدل شوخیال و کوشش پروانه بین و خندان باشکمال دلبری و حسن در نظربازی ستبه شیوه ی نظر از نادران دوران باشخموش حافظ و از جور یار ناله مکنتو را که گفت که در روی خوب حیران باشواقعیت این است که تا امروز حتی نیمی از راه رسیدن به شعرحافظپیموده نشده و حتی همین مقدار هم با کج فهمی و مفاهیم من عندی یاین و آن به بن بست رسیده است . با کلی گویی های مرسوم وپرداختن به جزئیات دور از ذهن مشکلی از درک شعر خواجه حلنخواهد شد مگر راه های دیگری برای رسیدن به این دیوان کیمیاییآزموده شود . آن چه مسلم است از هیچ جای دیگری الا غزل هایحافظ نمی توان به آن رسید . این شرح بر اساس چنین اندیشه ایفراهم آمده است این غزل بر اساس ضبط " دفتردگرسانیها درغزلهایحافظ " برگرفته از پنجاه نسخه ی خطی ی قرن نهم تنظیم دکتر سلیمنیساری می باشد .شرح هر بیت:(1 کلمه ی "حریف" سوای معانی توسعی، به همان مفهوم لفظ"رفیق" است، با یک تفاوت مهم که از شواهد شعر خواجه مثل همینبیت ، دیده می شود. رفیق یعنی دوست به صورت عام اما حریفدوست همکار / هم حرفه است .دلبر برفت ودلشدگان را خبر نکردیاد "حریف شهر" و "رفیق سفر " نکرددر " فصوص الآداب" باخرزی آمده است که " سنت درمیانصوفیان است که بی اصحاب به حمام نروند ، صلای حمام دردهند وبه جمع روند " ) ص ( ۱۹۲ در نسخه های کمتری کلمه ی " خانه " بهجای حجره به کار رفته است که بعید است از خود حافظ بوده باشدچون " خانه " در این معنی مفهوم نوعی حریم را می رساند که با"رفیق" نمی خواندحافظا در دل تنگت چو فرود آمد یارخانه از " غیر " نپرداخته ای یعنی چه ؟عزیز نسفی نوشه است : " عزیز داشتن این مسافر آن باشد که خانهی دل را خالی گردانی، که عشق شرکت برنتابد، و اگر تو خالینگردانی او خود خالی گرداند " انسان الکامل / ص ۱۶۱(2 این بیت تقریبا صورت دیگری ست از بیت زیر :زلف بر باد مده تا ندهی بربادمناز بنیاد مکن تا نکنی بنیادماما در بیت مورد نظر صنعت نقیضه گویی با کاربرد همزمان "مگو"و خلاف آن "گو" مراعاتی برای " شکنج زلف " ایجاد کرده.می فرماید زلف پر پیچ و خمت را به دست باد مده که بگویی : خاطرعاشقان پریشان است که باشد ! ) نشانه ی بی اعتنایی( به عبارتدیگر جمله ی آخر بیت نقل قول مستقیم معبود است .(3 حافظ به مخاطب غزل که هویتش روشن خواهد شد می گوید - -لازمه ی همنشینی با خضر صاحب آب حیات دور ماندن از چشم - -اسکندر است خضر نه پیغمبر بود و نه پیغمبر زاده . پدرش پادشاهیبود نیکوکارکه به خداوند اعتقاد نداشت . خضراما به خدا ایمان آوردو بدون آن که همسری اختیار کند برای زندگی به جزایر رفت و بهآب حیات دست یافت و تا روز رستاخیز جاودانه شد . عده ای معتقدندکه او پیشاهنگ لشکر اسکندربوده و به این دلیل به آب حیات دستیافته ولی اسکندراز آن بی نصیب مانده . حافظ بیتی به این مضموندارد که علت آن را قسمت ازلی دانسته استفیض ازل به زور و زر ار آمدی به دستآب خضرنصیبه ی اسکندر آمدینام خضر در قران نیامده اما مفسران آیه ی ۶۵ از سوره ی کهفرا که به رفتن موسی به طلب علم در مجمع البحرین مربوط استاشاره به خضردانسته اند. ابوبکرعتیق نیشابوری در تفسیر بزرگخود اصولا به نام خضر اشاره کرده است: " بیافتند بنده ای را ازبندگان ما ، یعنی خضر ، در اخبار است که موسی فازان سنگ رسیدنگه کرد حوالی آن سبز دید ، بدانست که آن نشان خضراست که ویآب حیوان خورده است ..." تفسیر معروف به سورابادی /تصحیح مرحوم سعیدی سیرجانی / جلد دوم ، ص ۱۴٣۸عارفان معتقدند علت این که خضربه آب حیات دست یافت امابرموسی ممکن نشد از رو بود که خضر به جز علم مظهر عشق نیزبود، اما موسی تنها مظهر عقل بود . ابوالعلاء عفیفی محقق نامدارعرب در تعلیقات خود بر فصوص الحکم می نویسد : ابن عربیموسی را نماینده ی علم ظاهر رسالت و شریعت ، اما خضر را - -نماینده ی علم باطن می دانسته که خداوند به اولیاء می آموزد .(4 زبور چنان که از آیات قران بر می آید )نساء ، ۱۶٣ / اسراء ،۵۵ ( نام کتابی ست که بر داوود نبی فرستاده شد. خداوند داوود راآوازی داده بود که هرگاه زبور می خواند مرغان هوا از پرواز بازمی ماندند و گرد او جمع می شدند. و طیره محشوره کل له اواب )ص، آیه ۱۹ ( و کاربرد این داستان از قران تقریبا تمام هویت مخاطبغزل را بر ما روشنمی کند ، چون تنها شاه شجاع بوده است که حافظ در دیوان از او بااستعاره ی گل و از خود به بلبل یاد کرده است، و در بسیاری از قهرو آشتی های شاه و شاعر مغازله ی این دو است که می تواند برای آنها که با تاریخ عصر حافظ و سوانح حافظ و شاه شجاعآشنایی دارند در تعیین تاریخ تقریبی ی غزل کارساز باشد . مثلا وقتیمیانه ی آن دو شکرآب و شاه برای آزار دادن خواجه یک عدهشاعرمتوسط را دور خود جمع کرده بود به این دو بیت برمی خوریمقبای حسن فروشی تو را برازد و بسکه همچو " گل"همه آیین رنگ و بو دارینوای" بلبلت" اکنون کجا پسند افتدکه گوش هوش به مرغان هرزه گو دارییکصد و پنجاه سرود )مزامیر( داوود که کتاب زبور را شامل هستنددر تورات آمده است ( کتاب مقدس / لندن ۱۹٣۲ / ص ۸٣۰ به بعد(5 در این بیت ارتباط غزل با مفهوم تاریخی ی آن روشن می شود کهچرا خواجه خطاب به شاه شجاع می گویدطریق خدمت و آیین بندگی کردنخدای را که رها کن به ما و سلطان باششاه شجاع در دوران اول پادشاهی مردی خوشگذران و اهل شعر بود. از او دیوانی باقی مانده است که از اشعار فارسی و عربی ی سرودهی او پشتوانه ی فرهنگ متوسطی به چشم می خورد . اما کور کردنپدر و از آن بدتر به همسری گرفتن یکی از زن پدرانجوان خود از او سیمای سلطانی فارغ از هرگونه قید و بند نزددیگران ترسیم کرده بود . وقتی برادرش محمود که در اصفهانحکومت می کرد به یاری ی لشکر سلطان اویس ایلخانی راهی شیرازشد شاه شجاع شهر را ترک کرد و راهی ی کرمان شد . این روزگاردربه دری در حوالی ی کرمان دو سال طول کشید تا ترکان ال جلایرلشکری و بی کفایتی های محمود چنان عرصه را بر مردم شیرازتنگ کردند که بزرگان شهر برای بازگرداندن شاه شجاع پیکی رانزد او فرستادند این بیت حافظ ظاهرامحصول همین دو سال تلخ بودهاست .آب و هوای فارس عجب سفله پرور استکو همرهی که خیمه ازین خاک برکنمبا رسیدن شاه شجاع به نزدیکی شیراز محمود و ترکان فاسقجلایری از شهر خارج شدند و شیراز برای یک باردیگر دست بهدست شد . اما شاه شجاع که به وسوسه ی اطرافیان تمام این سختیها را نتیجه ی اعمال پیشین خود دانسته بود این بار رفتار پدرش امیرمبارزالدین را پیش گرفت و از آن سوی بام پرت شد . چون خود علومدینی را خوب می دانست تبدیل سجاده نشین باوقاری شد و خودمدرس دین شد پس از چندی ، صدای حافظ که تازه از شر محمودخلاص شده بود در آمد که : محض رضای خدا این خدمات را به ماواگذارکن و سلطان باش .(6 صید حرم یک اصطلاح فقهی ست. در ایام حج انواع شکار وصید مرغان منع شده و چنین شکاری را اگر به قصدی بوده باشدمستوجب کفاره دانسته اند. در قران آمده است که به هنگام احرام تنهاصید دریا مجازاست و هر گونه شکار صحرایی حرام )مائده، ۹۶(7 خنده ی شمع به نظرمی رسد یک ایماژ شاعرانه بوده است. علامهقزوینی نوشته است: من که منظور شاعران را از خنده ی شمعمتوجه نمی شوم )یاد داشت ها( به همین دلیل گمان می رود تخیلخنده ی شمع ابتدا از تصویر مشخص گریه ی شمع به دست آمده باشدکه در بیت زیر از حافظ به نهایت منظور شعری رسیده باشد میانگریه می خندم که چون شمع اندرین مجلس زبان آتشینم هست لیکن درنمی گیرد .(8 و مقطع :حافظ فکر " نظر " و نظر بازی از از عارفان مکتب عشق و به طوراخص از شیخ احمد غزالی گرفته که کتاب " سوانح العشاق" او یکیاز شاهکارهای عشق عرفانی دانسته شده است . شیخ احمدنوشته است : " بارگاه عشق ایوان جان است ، و بارگاه جمال دیده یعاشق است" . ) سوانح غزالی / ص ۴۶ ( همان چه حافظ در این بیتگفته استرواق منظر چشم من آشیانه ی توستکرم نما و فرودا که خانه خانه ی توستشیخ احمد در صفحاتی قبل این بیت را آورده بوداصل همه عاشقی ز دیدار افتادچون دیده بدید وانگهی کار افتاد ) سوانح / ص (۲۵این ) کار افتادن ( به معنی ی عاشق شدن است . حافظ نیز به احتمالزیاد بیت زیر را از همین مفهوم فعل گرفته و به صورت صفت بهکار برده است :عرضه کردم دو جهان بر دل کارافتادهبه جز از عشق تو باقی همه فانی دانستاین غزل جزو کامل ترین آثار خواجه ی بزرگ شیراز است Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource winter2016NewsLetter.pdf (p.8) Source A related resource from which the described resource is derived winter2016NewsLetter.pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource Text Article Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/spring 2016- Newsletter.pdf" target="_blank">spring 2016- Newsletter.pdf</a> Title A name given to the resource 2016 - Spring Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 - Spring Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 - Spring Description An account of the resource شرح غزل: ای پادشه خوبان داد از غم تنهاییدل بی تو به جان آمد وقت است که بازآییمشتاقی و مهجوری در از تو چنانم کردکز دست بخواهد شد پایاب شکیباییای درد توام درمان در بستر ناکامیوی یاد توام مونس در گوشه ی تنهاییدر دایره ی قسمت ما نقطه ی تسلیمیملطف آن چه تو اندیشی ، حکم آن چه تو فرماییفکر خود و رای خود در عالم رندی نیستکفر است درین مذهب خودبینی و خود رایییارب به که شاید گفت این نکته که در عالمرخساره به کس ننمود آن شاهد هرجاییدیشب گله ی زلفت با باد همی گفتمگفتا : غلطی بگذر زین فکرت سوداییصد باد صبا آنجا با سلسله می رقصنداین است حریف ای دل تا باد نپیماییساقی چمن گل را بی روی تو رنگی نیستشمشاد خرامان کن تا باغ بیاراییدایم گل این بستان شاداب نمی مانددریاب ضعیفان را در وقت تواناییزین دایره ی مینا خونین جگرم می دهتا حل کنم این مشکل در ساغر میناییحافظ شب هجران شد بوی خوش صبح آمدشادیت مبارک باد ای عاشق شیداییبحر هزج : مفعول مفاعیلن ، مفعول مفاعیلن-------------------------------------------------------پیشینه ی تاریخی شعراین غزل به احتمال زیاد ساخته ی حوالی ۷۶۷ هجری قمری ست کهشیراز به مدت دو سال در تصرف شاه محمود برادر شاه شجاع بودکه توانسته بود با کمک نیروی های سلطان اویس ایلخانی ، سلطانقدرتمند ال جلایر شیراز را از دست شاه شجاع بیرون آورد و او رادر ابرقو و کرمان سرگردان کند . در این مدت ترکان ال جلایر چنانعرصه را بر مردم شیراز تنگ کردند که خود آن ها از شاه شجاعتقاضا کردند به شیراز باز گردد تا با کمک آن ها محمود و ترک هایسپاه او را بیرون کنند . قبل از این که شاه شجاع با سپاهیانی که گردآورد به شیراز برسد محمود که خود هوا را پس دیده بود شهر راترک کرده بود و امور شهر را همسر او خان سلطان می گرداند . درحقیقت یکی از دشمنی های دو برادر ریشه در همین زن زیبا و پرشور برادر زاده ی شاه شیخ ابواسحاق اینجو و دختر عموی جهانملکخاتون شاعره ی معاشر حافظ بود . این زن که در غیاب محمود خودسواره در شهر گشت می زد و به امور رسیدگی می کرد قبلا موردتقاضای شاه شجاع بود اما محمود پیشدستی کرد و خان سلطان راامیر کیخسرو ی اینجو به او داد و این آغاز کینه ی شاه شجاع شد کهاز همه نظر خود را از محمود برتر می دانست . این کینه زمانیتبدیل به دشمنی ی رو در روی دو برادر شد که در خواستگاری از "دوندی " دختر سلطان اویس ایلخانی که جنبه ی سیاسی و برای پیوندبرادران ال مظفر به قدرت برتر سلطان اویس صورت گرفته بود ،باز هم سلطان جلایری محمود را به عنوان داماد پذیرفت که درتقاضایش وابستگی و اخلاص بیشتری نشان داده بود ، و اصل کمکسلطان اویس به شاه محمود هم برای تضعیف قدرت شاه شجاع بود کههمیشه خود را با او در یک مقام خطاب می کرد . این غزل احتمالانشان دهنده ی روز هایی است قبل از بازگشت شاه شجاع محبوبحافظ به شیراز پس از دو سال دورو--بیت ۱ :به جان آمدن یعنی از جان سیر شدن ، جان به لب رسیدن -بیا که با رخ زیبات دل به جان آمدبیا که بی تو همه سود من زیان آمد "عراقی"که درمانده ام دست گیر ای صنمبه جان آمدم رحم کن بر تنم "سعدی "بیت ۲ :مصراع اول این بیت در عبارت " دور از تو " ایهام داردالف به سبب دوری ی تو از دست رفته ام -ب دور از جان تو از دست رفته ام / جمله ی معترضه -پایاب آبی که پا به زمینش برسد . مقابل غرقاب . تلویحا به معنی ی -استقامت ، توانبا فراغت چند سازم برگ تنهاییم نیستدستگاه صبر و پایاب شکیباییم نیست " سعدی"ابیات ۳ و ۴ و ۵ :این ابیات اوج زیبایی کلام حافظ است در بیان غم دورماندن و بیپناهی . مفهوم روشن آن را آهنگ زبان تکمیل می کند و هرتوضیحی اصل کلام را از سکه می اندازدبیت ۶ :هرجایی هرجایی دو مفهوم اصلی دارد که اولی در معنی متلون و -کسی ست که هر لحظه نظر خود را تغییر می دهدطبع تو سیر آمد از من جای دیگر دل نهادمن که را جویم که چون تو طبع هرجاییم نیست " سعدی "دلا مباش چنین هرزه گرد و هرجاییکه هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود "حافظ "در حقیقت مفهوم بدکاره و روسپی از این معنی توسعا پیدا شده است ،در حالی که در شواهد بالا چنین مفهومی ندارد . اما مفهوم دیگر اینواژه که در این بیت حافظ به کار رفته به معنی ی " همه جایی " وازلی ست . چنان که می توان معشوق ازلی حافظ و حتی خداوند راهرجایی دانست . این معنی برابر با واژه ی omnipresentدر زبان انگلیسی است .به آفتاب خطاب تو خواستم کردندلم نداد ، که هست آفتاب هرجاییبیت ۷ و ۸غلطی یعنی اشتباه می کنی ، در اشتباهی . -حافظ جای دیگر می گوید :شیوه ی چشمت فریب جنگ داشتما غلط کردیم و صلح انگاشتیمیعنی اشتباه کردیمسلسله - یعنی زنجیر . " با سلسله " یعنی زنجیر وار ، متصل .احتمالا در کلمه ی زلف و سلسله نوعی نظیره گویی نیز به کار رفته) نظر خانم نبی ( . در همین بیتباد پیمودن یعنی کار بی حاصل = نقش بر آب زدن = باد به دست -بودنبه بوی زلف تو با باد عیش ها دارماگر چه عیب کنندم که باد پیمایی "سعدی"حافظ باد پیمودن و باده پیمودن را به زیبایی در این بیت به کار بردهاست .چو با حبیب نشینی و باده پیمایی به یاد دار محبان بادپیما راتا - این کلمه در این جا در مفهوم زنهار ! هشدار ! به کار رفته است/ این است حریف ای دل ) تا ( باد نپیمایی . محصل سخن باد ایناست که به هوش باش که امید بیهوده در سر نپروری .بیت ۹شمشاد - شاعران قبل از مغول معمولا این کلمه را در مقام " مویخوشبو " به کار می بردند . اما حافظ جز یک جا شمشاد را برایقامت خوبان به کار برده است .شاه شمشاد قدان خسرو شیرین دهنانبه همه صف شکند قلب همه صف شکنانوروزها رفت که دست من مسکین نگرفتزلف شمشاد قدی ، ساعد سیم اندامیو تنها یک بار گفته است :سایه تا بازگرفتی ز چمن مرغ سحرآشیان در شکن طره ی شمشاد نکردطره ی شمشاد = شاخه ی شمشاد = شاخ شمشاد ) که برای نوجوانانقد کشیده امروز به کار می رود .بیت ۱۱ :دایره ی مینا آسمان ، کنایه از گردش روزگار -آن که پر نقش زد این دایره ی می ناییکس ندانست که در پرده ی افکار چه کرددایره ی مینا ) گردش روزگار ( را می خواهد با ساغر مینایی ) می (حل کندمقطع :مصراع اول سه ضبط گوناگون دارد که احتمالا همه از خود حافظاست .حافظ شب هجران شد بوی خوش یار / وصل / صبح آمدشادیت مبارک باد ای عاشق شیداییپیش از این تصور من این بود که " بوی وصل " شاید جعلی باشد تاچشمم به این بیت افتاد که هم وصل و هم صبح را که در قدیمی تریننسخه ی تازه یاب حافظ ثبت شده ) ۸۰۱ ه ق ( اصالتشان را تایید کرد .از دست رفته بود وجود ضعیف منصبحم به بوی وصل تو جان باز داد بادکه آن غزل هم همزمان با همین واقعه ی تاریخی به نظر می رسد Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource spring 2016- Newsletter.pdf (p.6) Source A related resource from which the described resource is derived spring 2016- Newsletter.pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource Text Article Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/Fall 2018(print)(1)(1).pdf" target="_blank">Fall 2018(print)(1)(1).pdf</a> Title A name given to the resource 2018 - Fall Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2018 - Fall Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Creator An entity primarily responsible for making the resource Unknown Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2018 - Fall Description An account of the resource حالا باید دید چه ویژگی در شعر حافظ وجود دارد که شعر او را از تمام غزل سرایان بزرگ زبان فارسی متمایز می کند که کسانی که ازیک سو قادر به خواندن درست شعر او نیستند با دیوان او مرتبتی درحد کلام آسمانی قائل هستند ،اما از آن سو سازندنگان استاد موسیقی در کاربرد شعر شاعری که خود استاد موسیقی بوده است اغلب با دشواری روبرو هستند . واقعیت این است که وقتی عشق در دیوان حافظ با تمام شاعران دیگر متفاوت است و جنسیت الزاما در تصور شاعر الزامی نیست و بسیاری از ممدوحانی که شاعر با زبان عشق از آن ها یاد کرده است آشکارا نشانی از معشوق ندارند ، تمام یک غزل توسط شاعر طوری تنظیم شده که توالی آن در پیوند با یکدیگرباشند و یک مضمون را پیش ببرند و تعداد ابیات از تعداد مشخصی بیش و یا کم نباشد معلوم است که آن غزل از بنایی مهندسی شده برخوردار است و به همین دلیل امکان هرگونه دستکاری برای هرگونه تنظیمی را برای موسیقی از بین میبرد . این اصل مشکل برخورد شعر حافظ با موسیقی ست ، در حالی که برای خود حافظ بسیار ساده است که از اصطلاحات موسیقی برای مضامین غیر موسیقایی به راحتی استفاده کند . در غزلی می گویداین مطرب از کجاست که ساز عراق ساختو اهنگ بازگشت ز راه حجاز کردمطرب ، ساز ، عراق ، آهنگ ، بازگشت ، راه ، و حجاز همه به فرهنگ موسیقی مربوط می شوند ، اما حافظ ازمجموع این کلمات عرصه ی موسیقی هیچ کاری با خود موسیقی ندارد بلکه می گوید :این شخص ( احتمالا تیمور) چه موجود مزوری ست که نخست راه آشتی گشاد و سر آخر در نیرنگ ) با اشاره به دو گانگی ی مایه های عراق و حجاز ( در جای دیگری در مطلع غزل می گویدناگهان پرده بر انداخته ای یعنی چهمست از خانه برون تاخته ای یعنی چهزلف در دست صبا گوش به فرمان رقیباین چنین با همه در ساخته ای یعنی چهتا این جا شعر گواه یک عاشقانه ی تند و تیز است که حافظ در بیت سوم یکباره هویت معشوق را تغییر می دهشاه خوبانی و منظور گدایان شده ایقدر این مرتبه نشناخته ای یعنی چهسخنت رمز دهان گفت و کمر سر میانوز میان تیغ به ما اخته ای یعنی چهرمز دهان محبت است و سر میان شمشیر (میان = کمر). و حالا که معلوم شده معشوق برای حافظ شمشیر کشیده تازه می فهمیم او خود شاه شجاع است و الغیر. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource Fall 2018(print)(1)(1).pdf (p.6) Source A related resource from which the described resource is derived Fall 2018(print)(1)(1).pdf Title A name given to the resource سیری در سفینه حافظ Type The nature or genre of the resource Text Article Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/vol1_no2_sum2002.pdf" target="_blank">vol1_no2_sum2002.pdf</a> Title A name given to the resource 2002 - Summer Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 - Summer Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Creator An entity primarily responsible for making the resource Unknown Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 - Summer Description An account of the resource خانه ایران کتابخانه وست بلوم فیلد را برایدومین یکشنبه (تا حد امکان) هر ماه کرایه کردهاست. در مواقعی که برنامه سخنرای و نمایشگاهنداریم فیلم سینمایی خواهیم داشت. بر اساسنظرهای شما فعلا فیلمهای انتخابی ما از لیستفیلمهای برنده در جشنواره های بین المللی بازیر نویس فارسی خواهد بود. از برنامه فیلمهاارطریق اینترنت و تلفن مطلع شوید. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource vol1_no2_sum2002.pdf (p.3) Source A related resource from which the described resource is derived vol1_no2_sum2002.pdf Title A name given to the resource سینمای خانه ایران - Movies Type The nature or genre of the resource Text Article Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/vol2_no2_sum2003.pdf" target="_blank">vol2_no2_sum2003.pdf</a> Title A name given to the resource 2003 - Summer Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 - Summer Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Creator An entity primarily responsible for making the resource Unknown Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 - Summer Description An account of the resource سینمای خانه ایرانCinema KhanehIran Presents:Summer Seriesعینک دودیSUN GLASSES Sunday June 1, 2003 3:00 - 5:00 PM In Persian w English Subtitle بارانBARAN (RAIN) Sunday July 20, 20033:00 - 5:00 PM In Persian w English SubtitleآژانسAGENCY Sunday August 10, 2003 3:00 - 5:00 PM In PersianMovies AtWest Bloomfield PublicLibrary - (248) 682-2120$5 Donation / Person at thedoor - Tea & CookiesPlease note that librarycloses at 5:00 in summer & movies must start on time. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource vol2_no2_sum2003.pdf (p.2) Source A related resource from which the described resource is derived vol2_no2_sum2003.pdf Title A name given to the resource سینمای خانه ایران Cinema Khaneh Iran Presents: Summer Series Type The nature or genre of the resource Text Advertisement Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Source A related resource from which the described resource is derived <a href="/files/original/Faslnameh_Summer_2015.pdf" target="_blank">Faslnameh_Summer_2015.pdf</a> Title A name given to the resource 2015 - Summer Newsletter Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Summer Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource English Persian Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Type The nature or genre of the resource Collection Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2015 - Summer Description An account of the resource مسافتمیانِ خیمه ی مجنون و خیمه ی لیلیمسافتی ست که چون طولِ آه کوتاه استچه رفته است که عاشق در این رهِ نزدیکچو باد می رود ا ما، هنوز در راه است DistanceBetween the tents of Leili and Majnoon There is a distance as short as a sigh.Though the lover travels swift as the wind and the goal is close, he can’t reach the end Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Publisher An entity responsible for making the resource available Persia House of Michigan Relation A related resource Faslnameh_Summer_2015.pdf (p.11) Source A related resource from which the described resource is derived Faslnameh_Summer_2015.pdf Title A name given to the resource شاعر انه Type The nature or genre of the resource Text Advertisement